Beeldelementen - spotpen.nl

 spotpen.nl  :  cartoons - spotprenten - karikaturen - illustraties -

 

Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Leesinfo
logo

Beeldtaal - Beeldelementen

--- Beeldaspecten bij het tekenen ---

Punt, lijn, vlek (vlak), kleur en toon (licht,donker) worden vaak als de beeldelementen gezien en al het overige als beeldaspecten.
In dit verhaal is er geen onderscheid en wordt alles beeldelementen genoemd .....


Elke tekening, karikatuur, cartoon, illustratie, spotprent, schilderij of foto is opgebouwd uit beeldelementen .

Beeldelementen kunnen de volgende zaken zijn:

Beeldelementen beïnvloeden het kunstwerk. Zij zijn 'bouwelementen' bij het maken van een tekening.


In abstracte schilderijen van Piet Mondriaan   zijn de beeldelementen lijn, vlak, kleur, contrast en (asymmetrische) compositie duidelijk te ervaren . De ruimte zoals in de cartoon zit er natuurlijk in het echt niet in.
Hieronder wordt bij de voorbeelden meer per beeldelement gekeken.


Punt en lijn

in stippen, vegen, vlekken, strepen, vlekken, de begrenzing, de omtreklijn en de omtrek.
Denk ook aan het pointillisme: Geen gemengde verf, maar mengen door verschillende kleurpuntjes naast elkaar te zetten in primaire kleuren. Denk aan krantenfoto's die uit kleine puntjes kunnen bestaan.
Het tv-scherm dat opgebouwd wordt uit puntjes (pixels).
Statische lijnen zoals horizontale lijnen staan voor rust en stabiliteit.
Verticale lijnen meer voor hoogte en afstand.
Dikke lijnen benadrukken en kunnen staan voor sterkte. Dunne lijnen kunnen elegant zijn en staan voor kwetsbaarheid.
Met herhaalde puntjes en lijntjes kan ook beweging uitgedrukt worden.
De beeldelementen 'punt' en 'lijn' werden bij grottekeningen veelvuldig op de wanden gezet. (stippen en strepen)


Vlak en vlakvulling

met de textuur, de structuur, het ritme, de kleur en de herhaling in patronen.
Bijv. behangselpapier. Hier loopt het vlak in zijn herhaalde patroon in principe oneindig door.
Regelmatige vlakvulling: Prent - volledig gevuld met gelijkvormige figuurtjes - zonder overlapping van elkaar.
De graficus Escher had Moorse beeldelementen als uitgangspunt. Die had hij gezien in 't Alhambra in Spanje. In de Moorse kunstwerken waren het abstracte figuurtjes in tegelwanden.
Escher veranderde ze in herkenbare dingen. (reptielen, vissen en vogels).

Het vlak vullen zonder dat het afgeknipt kan worden doordat er compositie in zit. Bijvoorbeeld een oosters tapijt met ook nog randversieringen.
Een tekening kan ook ruimtelijk met vlakken opgebouwd zijn. Bijv. een kamer. De muren van huizen. Een zandvlakte. Lucht, aarde en horizon. Watervlaktes. Vloeren. Straatstenen en stoeptegels. De huid van mens en dier. In tekeningen zitten meestal vlakken die gevuld zijn door kleuren, structuren, plooien, herhalingen, lijntjes etc.


Kleur

De schilders Barnett Newman en Mark Rothko maakten in hun abstract expressionisme hoofdzakelijk gebruik van het beeldelement 'kleur' met daarnaast ook 'vlak' en 'contrast' als belangrijke beeldelementen.
Rood is een krachtige kleur en trekt de aandacht.
Kleuren hebben betekenissen en roepen gevoelens op.
Je hebt warme, koele, felle, zwakke, bleke en smerige kleuren.
De kleur heeft 'n verzadiging, tint en intensiteit
De kleur heeft een toon (licht en donker)
Zwart en wit in illustraties.
Het beeldelement 'kleur' heeft veel te maken met contrast.
Licht en kleur zijn aan elkaar gekoppeld. Een object heeft de eigenschap kleur door bepaald licht van die kleur te weerkaatsen. De rest wordt geabsorbeerd. Zonder licht zie je het voorwerp en zijn kleur niet. Meestal hebben we te maken met wit licht .
Wit licht bestaat uit de kleuren (spectrum) : rood, oranje, geel, groen, blauw en paars. Een voorwerp dat alleen een blauwe kleur heeft, weerkaatst uit het witte licht alleen het blauw . De overige kleuren absorbeert het.


Contrast

in
de kleuren, het licht, de donkere gebieden, de helderheid en het diffuse.
Felle, heldere, doffe kleuren en matte kleuren naast elkaar.
    Kleur tegen kleur contrast.
    Licht - donker contrast.
    Warme kleur - koude kleur contrast.
    Complementaire kleuren: contrast met bijv. (paars t.o.v. geel, groen t.o.v. rood.)
    Simultaancontrast ( de naastliggende kleur ziet er anders uit onder invloed van de andere kleur - bijv. complementair nabeeld van de ene in de andere kleur).
    Kwaliteitscontrast. (contrast tussen heldere, verzadigde kleuren, en matte, troebele kleuren.
(Het contrast is afhankelijk van de hoeveelheid wit of zwart er aan een kleur is toegevoegd.)
    Kwantiteitscontrast. (Bijv. een klein grijs rond vlakje in een groot oranje veld.)
    Contrast en het beeldelement 'kleur' zijn sterk verbonden met elkaar.
Maar ook de andere beeldelementen kunnen zaken goed laten afsteken ten opzichte van elkaar.
    Vlakcontrast. Bijvoorbeeld een vlak gevuld met evenwijdige verticale lijnen tegen een vlak gevuld evenwijdige horizontale lijnen erin.
(bijv. vlakken met contrasterende lijnvullingen of figuren).
    Vormcontrast: bijv. ronde, soepele vormen t.o.v. hoekige, kantige vormen.
Groot naast klein. Dik naast dun. Kaal naast begroeid.
Door de nevenschikking van ongelijke aspecten onstaat er door die verschillen nuance, spanning en levendigheid.


Vorm:

Ronde, hoekige, vierkante, scherpe en zachte vormen
Logge, slanke, lichte en sierlijke vormen. Gestroomlijnde vormen.
Vormen met weerstand erin.
Stekelige vormen.
Een vorm kan zeer echt lijken (realistisch), mooier zijn gemaakt (geïdealiseerd) of vervormd of vereenvoudigd zijn (gestileerd). Kenmerkende vormdetails kunnen steeds meer weggelaten worden.
Van gestileerd kan het overgaan in meer of minder herkenbaar abstract. Als een vorm niet snel of niet herkend wordt, is het abstract.
Het beeldelement 'vorm' is bijvoorbeeld goed terug te vinden in de handafdrukken in kleur die soms op rotswanden bij grottekeningen worden teruggevonden. Het vlak in de vorm van een hand. (ronde en gebogen vormen zonder omtreklijn).


Compositie:

Gekozen plaatsen in het vlak.
Maat, verhouding, groot, klein, lege ruimte.
Technische termen zoals:piramidale of driehoekscompositie (zichtbare of onzichtbare driehoeksverbindingen in de groeperingen),
symmetrische compositie (links en rechts in evenwicht) ,
asymmetrische compositie (links en rechts bijv. groot en klein),
geometrische compositie met de meetlat,
centrale compositie ( de onderdelen worden vanuit het midden of naar het midden richting gegeven),
diagonale composities (suggestie van schuintewerking in het beeld),
bewegingscompositie ( de schuine lijnen geven bijv. de suggestie van beweging),
horizontale compositie ( lengtewerking over het vlak),
chaos (willekeurige plaatsing in het gehele vlak waarin soms toch weer compositie te ontdekken is door de ontdekkende, groeperende visie van de kijker.)
De compositie bepaald of de tekening in evenwicht is of juist niet.
Beeldelementen zoals 'lijn', 'vorm' en 'beweging' komen hier als verborgen onderliggende aspecten voor.


Ruimtelijke beleving met het perspectief, diepte-effecten en het standpunt:

Dingen, mensen of dieren ervoor of erachter: Overlappingen, voorgrond en achtergrond.
Dichtbij, veraf, groot en klein, hoog, laag en standpunt. Inzoomen, uitzoomen.

Perspectief heeft veel aspecten ....
1.Het kleurperspectief met lichte, donkere, diffuse, felle , doffe en matte kleuren. Bepaalde kleuren wijken. Sterke kleuren komen naar voren.
2.Het toonperspectief met kleurgradatie | bijv. verschillende grijswaarden van licht naar donker
3.Het schaduwperspectief dat d.m.v. schaduweffecten ruimte - en dieptewerking geeft
4.Het lijnperspectief met lijnen naar het het verdwijnpunt.
5.Het standpunt van de maker of kijker.
Zie ik iets vanaf de grond, vanuit de lucht? Kijk ik vanonder langs een toren omhoog?
Zie ik het als een kikvors? (kikvorspectectief - lage horizon)
Hoge horizon bij een vogelvluchtperspectief.
De horizon op ooghoogte op vlakke grond etc.
De tekening wordt bepaald door het denkbeeldige of echte standpunt van de tekenaar. Dit is een onderdeel van het perspectief.
De plattegrond bij een helikopterview.
De beelden vanuit een ruimteschip.
Allerlei onderliggende beeldelementen (o.a. lijn en kleur) liggen aan de basis van het bovenstaande onderwerp.


Beweging, snelheid en vaart

met herhaling, streepjes, lijntjes, vegen, vervaging, wolkjes, versmalling en bewegingshouding. Met gebogen lijnen schep je meer rust, met dynamische (kriskras) lijnen ontwikkel je actie, beweging en opwinding.
Het beeldelement 'beweging' kom je vaak in stripverhalen en cartoons tegen als er enige actie zichtbaar gemaakt moet worden.


Voorstelling:

De gelijkenis in de afbeelding of het karakteristieke in de karikatuur.
De inhoud, betekenis, beleving, sfeer, stemming, de gevoelens, de symboliek, het cliché. Is het voorstellingsloos of abstract?
De verwerking, interpretatie in de waarnemer.
De humor, spot, ironie, grappen of grollen in de stripachtige, actuele cartoons, illustraties of spotprenten, hebben met de voorstellingskracht van de afbeelding te maken.
Het beeldverhaal dat in een tekening of stripverhaal zit.
In Nederland zijn de korte humorstrips populair.
De grafische kwaliteit van de afbeelding beïnvloedt de inhoud.
Allerlei ondergeschikte beeldelementen kunnen het bovenliggende beeldelement 'voorstelling' ondersteunen, versterken of verduidelijken.
    Wat zie ik? Wat beleef ik? Wat stelt het voor?


Taal, literatuur en tekens

De spreekballon, tekstballon, ballontekst en losse tekst eronder.
De kracht van woorden en taal in combinatie met de cartoons heeft ook met het bovenstaande beeldelement 'voorstelling' te maken.
    Tekens zoals symbolen, letters, cijfers, logo's, icons, insignes en iconen.
Uit de historie is het pictografisch schrift (beeldschrift) bekend. Taal in tekeningetjes en later meer in symbooltjes.
Taal, literatuur en tekens geven meer betekenis aan het beeldelement 'voorstelling'.


Prenten, illustraties, afbeeldingen

Cartoons

Cartoons of spotprenten zijn tekeningen met humor, spot, ironie, grappen en grollen erin.
Dit kan bijvoorbeeld een karikatuur van een bekend persoon , een persiflage van een actuele situatie of simpelweg een afbeelding van een komische situatie zijn.
De manier waarop een cartoon gemaakt is, kan sterk verschillen qua tekenvaardigheid, beeldelementen en tekentechniek. Het gaat om een bepaalde clou of pointe ....
Veel kranten en tijdschriften publiceren cartoons.
In kranten gaat het vooral om actualiteiten of om politieke spotprenten .
Het woord cartoon komt uit het Italiaans.
Een tekening op karton (= cartone ). Een stijve plaat die men kon ophangen of omhooghouden.
Tekenfilms worden tegenwoordig ook wel 'ns cartoons genoemd. Een snelle opeenvolging van tekeningen: 15, 20 of 25 per seconde.(Frames)


In veel landen zijn spotprenten een belangrijke manier om kritiek uit te oefenen op (foute) regeringen.
Dit kan vaak ook omdat er een dubbele bodem in verwerkt kan zitten.
Hierdoor is het moeilijker om een vinger op de hinderlijke kritiek te leggen en kan het minder gauw verboden worden door de censor.

Op het laatst van de 18e eeuw, tijdens de Franse Revolutie, werden prenten en karikaturen met spot en kritiek erin populair .
Het drukken van prenten kon verbeterd en versneld worden door de staalgravure.
Hierbij wordt de tekening in een plaat gekopieerd door met een burlijn in het metaal te krassen.
Hierna wordt de plaat met inkt bedekt en weer afgeveegd.
De inkt blijft in de groeven achter.
Op de plaat met inktgroeven wordt papier gelegd.
Hier gaat de drukker met een zware rol overheen en komt de inkt uit de groeven op het papier
Op deze redelijk omslachtige manier kon men vroeger toch in een tamelijk korte tijd veel prenten drukken en dus ook verspreiden.
In de geschiedenis van Europa zijn er heel wat prenten opgedoken. In politiek spannende tijden natuurlijk meer dan in rustigere tijden.


M. Philippa e.a. (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands
Cartoon zn. ‘humoristische spotprent’ Nnl. cartoons (mv.) ‘humoristische tekeningen in krant’ [1949; WNT Aanv.], cartoon ‘spotprent, tekenfilm’ [1953; Brandt/Haan].

Ontleend aan Engels cartoon ‘tekenfilm’, eerder al ‘humoristische tekening in een krant naar aanleiding van actuele gebeurtenissen’ [1843],

oorspr. ‘schets, ontwerptekening’ [1671] -- Frans carton ‘karton; schets (van schilders) op karton’ [16e eeuw], zie → karton -- Italiaans cartone, vergrotingsvorm van carta ‘papier’ -- Latijn charta ‘uit de papyrusplant bereid papier’ --- Grieks khártēs ‘papyrusblad’, zie → kaart.

In de betekenis van ‘tekenfilm’ is oorspr. Amerikaans-Engels.


Illustraties

Een illustratie is bijna altijd een toelichting in de vorm van een plaatje bij een verhaal.
Een illustratie is een tekening of een foto bij een geschreven verhaal. De illustratie beeldt dan een fragment uit van het verhaal waardoor het duidelijker wordt voor de lezer of er wordt iets aan de sfeer van het verhaal toegevoegd. Een illustratie is dan een visuele uitleg of verduidelijking. Kinderboeken en wetenschappelijke teksten worden vaak met illustraties verluchtigd.
     Bij prentenboeken is de tekst ondergeschikt aan de afbeelding. Bij het voorlezen is het vaak belangrijk om samen tussendoor naar een illustratie te kijken. Samen vertellen, kijken en reageren tijdens het voorlezen noemt men interactief voorlezen .
     Illustraties kunnen tekeningen van ingewikkeldere objecten of situaties zijn om iets uit te leggen.
Ze kunnen ook informatie d.m.v. een cartoon weergeven.

Illustraties staan vaak ook gewoon als decoraties tussen teksten (De illustraties zijn illuminaties - verluchtigingen - versieringen).
In middeleeuwse handgeschreven boeken staan ze er als versierende en tevens uitleg gevende schilderijtjes bij.
De beeldelementen 'kleur', 'lijn','vlak', 'vorm', 'compositie', 'contrast' en 'voorstelling' spelen hierin een grote rol. De beeldelementen 'diepte','ruimte' en|of 'perspectief' zijn minder aanwezig. De figuren staan meer in het platte vlak. Kleurvariaties en overlappingen geven 'iets' ruimte of diepte. Ook worden ruimtelijkheden aangebracht in een trap, kamer of 'n weg etc. d.m.v. schuine lijnen en schuine bovenaanzichten.
Het perspectief werd later ( ± 1400-1500 ) duidelijker ontwikkeld.

Zie hier : Perspectief
    In de meeste cartoons en in veel vrije kunst is het echte uitgerekende, uitgetekende perspectief niet altijd belangrijk voor de voorstelling, uitbeelding en beleving..... Zogenaamde "fouten" mogen ...en moeten ....


- Beeldtaal via beeldelementen - beeldaspecten bij het tekenen -

• copyright tekeningen • spotpen.nl •
Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu